Historija Samarre
Grad Samarra se nalazi na desnoj, odnosno istočnoj obali rijeke Tigris i oko 120 kilometara sjeverno od Bagdada. Kazuje se da se na ovom mjestu u predislamskom periodu nalazilo malo selo. Ernst Emil Herzfeld, njemački arheolog, pronašao je grnčariju iz šestog milenijuma prije nove ere na mjestu ovog grada, što ukazuje na starost ove regije.
O historijskom porijeklu imena Samarra (سَامَرَّاء) rečeno je da je ova riječ izvorno aramejsko ime. Prema Herzfeldu, ova riječ je izmijenjeni naziv asirskog porijekla za ovu regiju, a u spisima u vrijeme asirskog perioda pominje se naziv Sermārtā.[1]
Prema nekim popularnim mišljenjima u vrijeme islamskog doba, osnivanje Samare pripisuje se Sāmu, sinu vjerovjesnika Nuha, a.s.[2]
Promjena imena
Nakon osnivanja islamskog grada Samarre tokom perioda dinastije Abasija, ovaj grad je nazvan Surre men reā (سُرَّ مَنْ رَأَی), što znači da ko god ga vidi, razveselit će se. Dugo je bio poznat pod tim imenom, a shodno historijskim navodima u vrijeme vladavine Mu’tesima Abbasije njeno ime iz Sāmerrā je promijenjeno u Surre men reā.[3] Na novčićima koji su kovani u tom gradu tokom abasidskog perioda i koji danas postoje i čuvaju se u muzejima, nalazi se isto arapsko ime.[4] Međutim, gotovo je sigurno da riječ Samarra ima svoje korijene u drevnim nazivima koji su se primjenjivali na ovom području mnogo prije islama.
Abasidska prijestolnica
Izgradnja islamskog grada Samarra je započela po nalogu Mu‘tesama Abbasije 221. godine po Hidžri, odnosno 799. godine.[5] U tu svrhu sakupio je najbolje arhitekte i umjetnike iz različitih regija islamskog svijeta da izgrade grad dostojan centra vlasti, te je za ovaj grad predviđena izgradnja raznih dijelova poput onih za vojnike, državnike, obični narod, pa je čak izgrađena i centralna džamija i mnoge pijace.
Kasnije, Mutevekkil Abbasi je uništio centralnu džamiju jer je bila male površine, te je na njenom mjestu sagradio ogromnu džamiju čije zidine i danas postoje. Također, po njegovom naređenju, sagradili su još jedan grad pod nazivom Mutevekilijja, u blizini Samarre, gdje su se preselili njegovi dvorjani i tamo izgradili svoje palate. Nakon Mu‘tesima Samarra je bila prijestolnica i za druge halife iz Abasidske dinastije.[6]
Samarra i nova prijestolnica
Nakon Abasidskih halifa, čiji je glavni grad bila Samarra, Motedid Abbasi je vratio glavni grad halifata u Bagdad i time napustio zauvijek Samarru. Nakon što je prošlo pola vijeka od njenog osnivanja, Samarra je naglo izgubila svoju važnost i postepeno je propadala. Prema spisima Jākūta Hamevija o situaciji Samarre početkom sedmog stoljeća po Hidžri, može se zaključiti da je u njegovo vrijeme od ovog grada ostalo samo turbe Imama, a.s., i mahala po imenu Karh. Pogled na njene ruševine izazivao je veliki strah i užas u srcima njenih gledatelja.[7]
Na kraju osmanskog perioda, sadašnji grad Samarra, sa središtem harema Imama, a.s., je formiran na dijelovima ruševina iz perioda Abbasija, gdje do dana današnjeg nije mu posvećena potrebna pažnja.
Samarra se ubraja u jedan od drevnih islamskih gradova u Iraku, a postojanje važnih ostataka i unikatnih historijskih spomenika, poput Centralne džamije, i Džamije Ebu Dulef dalo je poseban značaj ovom gradu sa stanovišta arhitekture, tako da je ovaj grad upisan na UNESCO-vu listu svjetske baštine 2007. godine.
[1] Dāiretul me‘ārifil islāmijjetiš-šī‘a, sv. 13. str. 145 i 146.
[2] Mu‘džemul buldān, sv. 3, str. 174.
[3] Dāiretul me‘ārifil islāmijjetiš-šī‘a, sv. 13, str. 147.
[4] Mu‘džemul buldān, sv. 3, str. 173.
[5] Mu‘džemul buldān, sv. 3, str. 174.
[6] Dāiretul me‘ārifil islāmijjetiš-šī‘a, sv. 13, str. 137.
[7] Mu‘džemul buldān, sv. 3, str. 176.
