Allahov Poslanik, s.a.v.a., kazao je:
إِنَّ اللهَ قَدْ جَعَلَ قَبْرَكَ وَ قَبْرَ وُلْدِكَ بِقَاعًا مِنْ بِقَاعِ الْجَنَّةِ وَ عَرْصَةً مِنْ عَرَصَاتِهَا وَ إِنَّ اللهَ تَعَالَى جَعَلَ قُلُوبَ نُجَبَاءَ مِنْ خَلْقِهِ وَ صَفْوَةٍ مِنْ عِبَادِهِ تَحِنُّ إِلَيْكُمْ وَ تَتَحَمَّلُ الْمَذَلَّةَ وَ الْأَذَى فِيكُمْ فَيَعْمُرُونَ قُبُورَكُمْ وَ يُكْثِرُونَ زِيَارَتَهَا تَقَرُّبًا مِنْهُمْ إِلَى اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَوَدَّةً مِنْهُمْ لِرَسُولِهِ. أُولَئِكَ يَا عَلِيُّ الْمَخْصُوصُونَ بِشَفَاعَتِي وَ الْوَارِدُونَ حَوْضِي وَ هُمْ زُوَّارِي وَ جِيرَانِي غَدًا فِي الْجَنَّةِ.
Uistinu, Allah je učinio tvoj mezar kao i mezar tvojih potomaka mjestom od džennetskih mjesta, i dvorištem od džennetskih dvorišta. Također, Uzvišeni Allah učinio je srca najplemenitijih od Svojih stvorenja i odabranih robova Svojih da čeznu za vama, i da podnese poniženje i teškoću zbog vas, te da vam izgrade turbeta, i da vas često posjećuju, tražeći putem vas blizinu Svemogućem Allahu, i ljubav prema Njegovom Poslaniku. O, Ali! Oni su izdvojeni za moj zagovor i oni koji će mi doći kod vrela moga. Oni su sutra u Džennetu, moji posjetitelji i susjedi.
يَا عَلِيُّ مَنْ عَمَرَ قُبُورَكُمْ وَ تَعَاهَدَهَا فَكَأَنَّمَا أَعَانَ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ عَلَى بِنَاءِ بَيْتِ الْمَقْدِسِ وَ مَنْ زَارَ قُبُورَكُمْ عَدَلَ ذَلِكَ ثَوَابَ سَبْعِينَ حِجَّةً بَعْدَ حِجَّةِ الْإِسْلَامِ وَ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ حَتَّى يَرْجِعَ مِنْ زِيَارَتِكُمْ كَيَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ.
O, Ali! Oni koji izgrađuju vaša turbeta i brinu se o njima, kao da su pomogli Sulejmana sina Davudova, a.s., u izgradnji Bejtul Makdisa. Onaj ko posjeti vaše mezare, to će mu vrijediti jednako sevabima sedamdeset hadževa obavljenih nakon obaveznog hadža, i bit će oslobođen svojih grijeha sve dok se ne vrati iz posjete tebi, poput dana kada ga je majka rodila.
فَأَبْشِرْ وَ بَشِّرْ أَوْلِيَاءَكَ وَ مُحِبِّیكَ مِنَ النِّعَمِ بِمَا لَا عَيْنٌ رَأَتْ وَ لَا أُذُنٌ سَمِعَتْ وَ لَا خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ وَ لَكِنَّ حُثَالَةً مِنَ النَّاسِ يُعَيِّرُونَ زُوَّارَ قُبُورِكُمْ بِزِيَارَتِكُمْ كَمَا تُعَيَّرُ الزَّانِيَةُ بِزِنَاهَا، أُولَئِكَ شِرَارُ أُمَّتِي لَا تَنَالُهُمْ شَفَاعَتِي وَ لَا يَرِدُونَ حَوْضِي.
Zato obraduj i prenesi lijepu vijest prijateljima i zaljubljenicima tvojim o blagodatima koje ne vidje nijedno oko, i za koje nije čulo nijedno uho, niti koje je moglo srce da zamisli. Znaj da će biti skupina ljudi koji su ološ, koji će koriti i zamjerati one koji posjećuju vaše mezare, kao što se bludnici zamjera i prigovara njena blud. Oni su najgori u mom ummetu, moj zagovor i šefat ih neće obuhvatiti, isto kao što me neće susresti kod vrela moga.[1]
Grad Nedžef, koji je sada povezan sa gradom Kufom, bio je uzvišenje koje nije bilo prekriveno vodom od Nuhovog potopa. Nedžef je skraćenica od ‘Nej’ i ‘Džef’, što znači presušeno more.[2]
U prošlim stoljećima, za Nedžef su kazivali ‘Mešhed Vođe pravovjernih’ ili ‘Alijev Mešhed’. Oni su također rekli Ime ove zemlje je ‘Garijj – غَرِیّ’, pa su se njeni stanovnici nazivali ‘Garavijj – غَرَوِیّ’.[3] U predajama se pominju i sljedeći nazivi: Et-Tūr, Ez-Zuhūr, El-Džudijj, Er-Rebve, Bānkijā, Vādi-s-selām, Burāsa, Hajre i El-Lisān. Također, po predanjima, Nedžef je mjesto okupljanja Božijih prijatelja i evlija, mjesto hidžre Allahovih vjerovjesnika, a.s., mjesto gdje se zaustavila Nuhova, a.s., lađa i mjesto gdje je hz. Ibrahim, a.s., živio.
Imam Ali, a.s., je uputio svoj pogled na prostranu dolinu iza Kufe i kazao: “Kako li je lijep pogled tvoj, i kako li je mirisna tvoja unutrašnjost! Allahu moj! Učini da moj mezar bude u ovoj zemlji!”[4]
Kada je ubijen Imam Ali, a.s., godine 40. po Hidžri, Imam Hasan i Imam Husejn, a.s., su ga shodno njegovim napucima potajno u noći sahranili u Nedžefu, kako bi spriječili prilazak i iskazivanje nepoštovanja od strane Haridžija. [5] U noći kada su ga trebali u mezar spustiti, tabut su vezali na kamilu i iznijeli ga iz Kufe sa pouzdanim osobama, pretvarajući se da su krenuli za Medinu. Također, drugi prekriveni tabut su iznijeli iz Kufe, pretvarajući se da će biti sahranjen u Hajri. Imami su u džamiji i Sjedištu vlasti, kao i u kući jednog ashaba, te i u Kunnasi i Sevijje iskopali mezare, i na taj način prikrili pravo mjesto njegovog mezara za koje nije znao osim odabranih ashaba i njegove djece.[6]
Allame Medžlisi bilježi:
“Razlog zašto je mezar Imama Alija, a.s., bio sakriven, bio je to strah od Haridžija i licemjera, i niko osim bilskih pristalica Ehli-bejta, a.s., nije znao za njegovo tajno mjesto, sve dok za vrijeme abasidskih upravitelja, Imam Sadik nije došao u Hajre i obznanio lokaciju mezara, a od tada, šiije posjećuju mezar Imama Alija, a.s., na tom istom mjestu.”[7]
Imam Sedžad, a.s., bi ga tajno posjećivao, kao što je radio i Imam Bakir, a.s., u vrijeme vladavine Benu Mervan. Imam Sadik, a.s., je bio pozivan u Irak nekoliko puta tokom Abasidske vladavine, na svom putu bi posebnim i odanim svojim prijateljima pokazao tačno mjesto mezara Imama Alija, a.s. Postepeno je mjesto postalo znano svima, gdje su mnogi dolazili da ga zijarete. U vrijeme vladavine Haruna, potpuno je objelodanjeno mjesto njegova mezara i time prestaje biti skriven od očiju njegovih zaljubljenika.[8]
Jedne prilike Harun, koji je otišao u lov, vidio je jelene u oblasti Girrijin. Za njima je poslao lovačke pse i jastrebe. Nakon nekog vremena, jeleni se skloniše na uzvišicu, a jastrebovi i psi se vratiše. Harun je bio iznenađen. Jeleni siđoše sa uzvišice, a psi i jastrebovi za njima krenuše, na kraju jeleni opet zatražiše utočište na uzvišici, a jastrebovi i psi se vratiše. Ovo se ponovilo tri puta. Po naređenju Haruna, pronašli su i doveli starca iz plemena Benu Esed koji je živio u tom kraju. Harun je upitao za uzvišicu, u odgovoru je rekao prenoseći od svojih očeva da se tu nalazi mezar Alija ibn Ebu Taliba, a.s. Uzvišeni Bog je tu uzbrdicu učinio utočištem i haremom za svakoga ko se tu skloni i zatraži utočište. Harun je bio dirnut kazivanjem što ga je nagnalo na plač …[9]
Nakon otkrića mezara Imama Alija, a.s., u Nedžefu, od 170. godine nakon Hidžre, započela je izgradnja kuća oko turbeta i harema, a naročito šiija Alevija, te je s vremenom postajao prosperitetniji i naseljeniji. [10]
Vremenom je Nedžef postao napredan, gdje su se ljubitelji istine i Ehli-bejta, a.s., okupljali. Šejh Tusi je u petom stoljeću osnovao Nedžefsku havzu, odnosno tradicionalnu islamsku naučnu akademiju[11], nakon čega je ovaj grad postao kolijevka znanja i centar obrazovanja, a iz hiljadugodišnjeg naučnog centra izniklo je na hiljade učenjaka iz jurisprudencije i stručnjaka za hadise, kao i drugih područja islamskoga nauka.
Historija mezara i harema Imama Alija, a.s.
- 40. godine po H., odnosno 618. godine, 21. Ramazana, Princ pravovjernih, Imam Ali, a.s., je ubijen. Shodno njegovoj oporuci Imam Hasan i Imam Husejn, a.s., sahranili su ga u Nedžefu.
- 135. godine po H., odnosno 713. godine, Imam Sadik, a.s., za vrijeme vladavine Mensura Abasovića, po prvi put je otkrio lokaciju mezara Imama Alija, a.s.
- 165. godine po H., odnosno 743. godine, za vrijeme Haruna Abasovića nad mezarom Imama Alija, a.s., izgrađeno je turbe od bijeloga kamena.
- 236. godine po H., odnosno 814. godine, Mutevekkil Abasović je srušio i uništio turbe Imama Alija, a.s.
- 283. godine po H., odnosno 861. godine, Ebul Hejdža, šiitski vladar Mosula, sagradio je veličanstvenu kupolu, te je cijeli haarem prekrio tepisima.
- 287. godine po H., odnosno 865. godine, Muhammed bin Zejd, jedan od šiitskih vladara Tabaristana, sagradio je veličanstvenu građevinu nad mezarom Imama Alija, a.s., a samo se u njenom dvorištu nalazilo sedamdeset soba.
- 363. godine po H., odnosno 941. godine, Azudu-Devle, jedan od šiitskih vladara Bujidske dinastije, proširio je harem te sagradio još veće turbe nad mezarom Imama Alija, a.s.
- 434. godine po H., odnosno 1012. godine, Šejh Tusi se preselio iz Bagdada u Nedžef i osnovao Nedžefsku havzu, odnosno tradicionalnu islamsku naučnu akademiju.
- 676. godine po H., odnosno 1254. godine, ‘Atā Melik Džuvejni, perzijski historičar i službenik mongolske države, koji je napisao izvještaj o Mongolskom carstvu pod naslovom ‘Historija osvajača svijeta’, proveo je vodu u Nedžef kopanjem vodokanala.
- 755. godine po H., odnosno 1333. godine, kao rezultat požara, njegovi prelijepo i unikatno izrezbareni stubovi i ostali drveni ukrasi su se zapalili i tako uzrokovali da se požar proširi na druga mjesta turbeta. Kazuje se da su u ovom požaru uništena i dva primjerka Kur'ana koji su bili ispisani blagoslovljenom rukom Imama Alija, a.s.
- 760. godine po H., odnosno 1338. godine, Ilhanidi i njihovi zvaničnici, uključujući sultana Uvejsa Dželājira, obnovili su turbe i mauzolej.
- 1033. godine po H., odnosno 1611. godine, Abbas prvi, perzijski šah Safavidskog carstva, prilikom posjete turbetu Imama Alij, a.s., izdao je naređenje da se popravi kupola i dvorište.
- 1047. godine po H., odnosno 1625. godine, Šah Safi je dao svom ministru Mirzi Takiju Mazandaraniju da uredi i proširi područje oko turbeta i dvorišta.
- 1156. godine po H., odnosno 1734. godine, Nader-šah Afšār je naredio da se uklone keramičke pločice sa kupole i munara, te da se umjesto njih postave zlatne pločice.
- 1211. godine po H., odnosno 1789. godine, Muhamed-han Kadžar, šah Irana i osnivač kadžarske dinastije, poklonio je srebrni nadkrov za mezar.
- 1236. godine po H., odnosno 1814. godine, Fath Ali-šah Kadžar, šah Irana i drugi vladar iz kadžarske dinastije, izvršio je popravke u hramu.
- 1424. godine po H., odnosno 2002. godine, svrgavanjem Sadam Husejna, iračkog političara i bivšeg predsjednika Iraka, izvršene su opsežne i neviđene promjene u haremu Imama Alija, a.s., i trenutno se provodi veliki razvojni plan.
[1] El-Mezār, sv. 1, str. 228; El-Vāfī, sv. 14, str. 1405; Tehzībul-ahkām, sv. 6, str. 22; Vesā’ilu-š-šī‘a, sv. 14, str. 383; Bihārul-envār, sv. 97, str. 120; Mustedrekul-vesā’il, sv. 10, str. 214; Isbātu-l-hudāt, sv. 1, str. 280; Ferhatul-garijj, sv. 1, str. 76; Iršādul-kulūb, sv. 2, str. 441; Kenzul-fevā’id, sv. 2, str. 135; ‘Avālimul-‘ulūm, sv. 20, str. 143.
[2] Mevsū‘atul ‘atebātil mukaddiseti, sv. 1, poglavlje o Nežefu, str. 12.
[3] Mevsū‘atul ‘atebātil mukaddiseti, sv. 1, poglavlje o Nežefu, str. 12 i 14.
[4] Bihāru-l-envar, sv. 97, str. 237.
[5] Iršādu-l-kulub, sv. 2, str. 386.
[6] Mu‘džemu-l-kubur, sv. 1, str. 367.
[7] Bihāru-l-envar, sv. 42, str. 338.
[8] Tārīhu-š-šī‘a, str. 94.
[9] El-Iršād, sv.1, str. 26; Men lā jahduruhu-l-fekih, sv. 2, str. 586.
[10] Mādi-n-nedžef ve hādiruha, sv. 1, str. 18.
[11] Mādi-n-nedžef ve hādiruha, sv. 1, str. 31.
