Mukhtar bin Ebi Ubaid rođen je prve godine po Hidžri.[1] Njegov otac, Ebu Ubejd bio je jedan od velikana iz plemena Sakīf, koji je poginuo u bici sa Irancima,[2] a njegova majka Dūme bila je kći Veheba ibn Umera ibn Mu‘attiba.
Neustrašivost, hrabrost i oštroumnost su bile osobine kojima se Muktar već od samog početka hvalio.[3] Prenosi se od Asbaga ibn Nebate: “Vidio sam kako Muhtar sjedi na koljenu Imama Alija, a.s., i milujući ga po glavi kazao dva puta: ‘O, oštroumni! O, oštroumni!’”, zbog čega je i dobio nadimak Kejjisān.[4]
Kada je Muslim ibn Akīl došao u Kufu da uzme prisege na vjernost Imamu Husenju, a.s., on je bio prva osoba koja je dala prisegu, nakon čega je ustupio svoj dom Muslimu da uzme ostale prisege od stanovnika Kufe.[5]
Nakon Ibn Zijadovog dolaska u Kufu i nepribližavanja ljudi Muslimu iz straha, Muhtar je zajedno sa skupinom starješina Kufe utamničen, što je bio i razlog njegovog odsustva sa događaja na Kerbeli.
Shodno navodima Ibrahima ibn Muhammeda Es-Sekafija, u djelu El-Garat stoji: “Ubejdullah je uhapsio Mejsema Temmara, te ga je zajedno sa Muhtarom bacio u tamnicu. Tu, u tamnici, Mejsem Muhtaru nagovještava lijepe vijesti kazujući mu: ‘Uskoro ćeš biti oslobođen, i ustat ćeš da osvetiš prolivenu krv Imama Husejna, a.s., i ubit ćeš osobu koja je imala namjeru da te ubije!’”[6]
MUHTAROV USTANAK
Nakon tragedije na Kerbeli, Abdullah ibn Omer, suprug Muhtarove sestre – koji je bio sin drugog halife i među ljudima poznat kao ashab Allahova Poslanika, s.a.v.a. – zauzeo se kod Jezida za Muhtara, te je po njegovom naređenju u konačnici pušten iz zatvora.
Nakon izlaska iz zatvora, Muhtar se prvo pridružio Abdullahu ibn Zubejru, koji je pokrenuo ustanak protiv Jezida u Hidžazu, ali kada je uvidio da se Abdullah lukavo i prevrtljivo ponaša prema njemu, udaljio se od njega i zaputio prema Kufi.[7]
Muhtar je započeo ustanak u Kufi 16. Rebiul-evvela, 66. godine po Hidžri (20. 10. 685. godine) i protjerao Abdullaha ibn Muti‘a, koji je bio Ibn Zubejrov izvršilac. Početak Muhtarovog ustanka glasio je sloganom يَا مَنْصُورُ أَمِت u značenju ‘O, od Boga pomognuti, pobij neprijatelje!’ i يَا لَثَارَاتِ الْحُسَیْن sa značenjem ‘Gdje su osvetnici Husejnovi?’. Teški sukobi su se desili u mahalama i trgovima Kufe, a na posljetku Muhtar je ušao u palatu gdje je održao govor narodu sljedećeg dana. Nakon što je preuzeo kontrolu nad situacijom, Muhtar je jednog po jednog ubicu Imama Husejna, a.s., privodio pravdi. Konačno uspio je zločince, poput Omer Sa‘da, Šimra, Ibn Zijada, Hulija, Sinana, Hamelu, Amr ibn Hadžadža, Hakim ibn Tufejla, Zejd ibn Rikada, Zijad ibn Malika, Malik ibn Bešera, i mnoge druge, koji su bili uprljali ruke krvlju šehidima Kerbele, da uhapsi i privede pravdi.[8]
Ibn Zijadovu glavu je poslao u Medinu Muhammedu Hanefiji, koji ju je odnio Imamu Sedžadu, a.s.. Vidjevši ovaj prizor, Imam Sedžad, a.s., je pao na sedždu iz zahvalnosti i kazao:
اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَدْرَكَ لِي ثَأْرِي مِنْ عَدُوِّي وَ جَزَى اللهُ الْمُخْتَارُ خَيْرًا
Hvala Allahu, Koji je dao da doživim osvetu nad mojim neprijateljem, i neka Allah nagradi dobrom Muhtara![9]
MUČENIČKA POGIBIJA I MJESTO UKOPA
Bjegunci iz Kufe, koji su pobjegli od Muhtara i sklonili se kod upravnika Basre, Mus‘ab ibn Zubejra su ga podsticali na borbu sa Muhtarom. Na koncu je Mus‘ab prihvatio i krenuo u borbu protiv Muhtara; međutim ovog puta, Muhtar je poražen i opkoljen je od strane neprijatelja u Upravnom domu, gdje je u konačnici pogubljen, dok su se njegove pristalice predale. Muhtar je vladao osamnaest mjeseci i njegova mučenička pogibija se dogodila 14. Ramazana, 67. godine po Hidžri (6. 4. 687. godine) u 67. godini života.
Muhtarov mezar se danas nalazi u jugozapadnom uglu harema Muslm ibn Akila, a koji je povezan sa zidom Kufske džamije. Vremenom je njegov mezar uništen, te je njegova lokacija postala nepoznata, sve dok Šejh Abdul-Husejn Teherani, koji je došao u Irak u ime Kadžarske vlasti da obnovi sveta mjesta u Iraku, nije započeo potragu za Muhtarovim mezarom u uglovima Kufske džamije s namjerom da ga obnovi. Na početku su iskopavanja vršili ispred mezara Hani ibn Urve i u dvorištu harema Muslim ibn Akila, gdje su na posljetku pronašli ostatke starog kupatila, što ih je dovelo doo zaključka da njegov mezar zasigurno nije u toj blizini. Nakon toga, sejjid Rida, sin sejjid Muhammed Mehdija Bahrul-Uluma rekao nešto što će ih dovesti do njihovog cilja. Rekao mu je da kada god bi sa svojim ocem prolazio pored istočnog zida Kufske džamije, zastao bi i rekao: “Hajdemo, proučiti Fatihu pred Muhtarovu dušu!”. Čuvši ovo, naredio je da se nova iskopavanja započnu na tom mjestu, gdje su na posljetku pronašli nadgrobnu ploču na kojoj je pisalo: ‘Ovdje je mezar Muhtara ibn Ebu Ubejde Es-Sekafija’. Kako je zapisano, događaji su se desili prije 230 godine, odnosno 1794. godine.
Nakon što je mezar pronađen, Muhsin El-Hadž Abud Šellaš poduzeo je finalnu izgradnju njegovog harema koji je spojen sa dvorištem harema Muslima ibn Akila sa južne strane. Navodi se da je izgradnja bila 1285. godine po Hidžri, odnosno 1864. godine.
اَلسَّلَامُ عَلَیْكَ أَيُّهَا الْعَبْدُ الصَّالِحُ. اَلسَّلَامُ عَلَیْكَ أَیُّهَا الْوَلِیُّ النَّاصِحُ. اَلسَّلَامُ عَلَیْكَ يَا أَبَا إِسْحَاقَ الْمُخْتَارِ. اَلسَّلَامُ عَلَیْكَ أَیُّهَا الْآخِذُ بِالثَّارِ، الْمُحَارِبُ لِلْکَفَرَةِ الْفَجَّارِ. اَلسَّلَامُ عَلَیْكَ أَیُّهَا الْمُخْلِصُ لِلَّهِ فِی طَاعَتِهِ، وَ لِزَیْنِ الْعَابِدِينِ فِی مَحَبَّتِهِ.
Es-Selāmu ‘alejke ejjuhel ‘abdus-sālih. Es-Selāmu ‘alejke ejjuhel velijjun-nāsih. Es-Selāmu ‘alejke jā ebā ishākal muhtār. Es-Selāmu ‘alejke ejjuhel āhizu bis-sār, el-muhāribu lil keferetil fedždžār. Es-Selāmu ‘alejke ejjuhel muhlisu lillāhi fī tā‘atih, ve li zejnil-‘ābidīni fī mehabbetih!
Mir tebi, o, robe dobri! Mir tebi, zaštitniče i iskreni savjetniče! Mir tebi, o, oče Ishakov, Muhtare! Mir tebi, koji si se osvetio i borio protiv razvratnih nevjernika! Mir tebi, o, iskreni u pokornosti Allahu i u ljubavi prema Ukrasu pobožnih!
اَلسَّلَامُ عَلَیْكَ يَا مَنْ رَضِیَ عَنْهُ النَّبِیُّ الْمُخْتَارُ، وَ قَسِيمُ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ، وَ کَاشِفُ الْکَرْبِ وَ الْغُمَّةِ، قَائِمًا مَقَامًا لَمْ يَصِلْ إِلَیْهِ أَحَدُ مِنَ الْأُمَّةِ. اَلسَّلَامُ عَلَیْكَ يَا مَن بَذَلَ نَفَسَهُ فِی رِضَاءِ الْأَئِمَّةِ، فِی نُصْرَةِ الْعِتْرَةِ الطَّاهِرِينَ، وَ الْآخِذُ بِثَارِهِمْ مِنَ الْعِصَابَةِ الْمَلْعُونَةِ الْفَاخِرَةِ، فَجَزَاكَ اللهُ عَنِ النَّبِیِّ، وَ عَنْ أَهْلِ بَیْتِهِ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ.
Es-Selāmu ‘alejke jā men radije ‘anhun-nebijjul muhtār, ve kasīmul dženneti ven-nār, ve kāšiful kerbi vel gumme, kāimen mekāmen lem jesil ilejhi ehadu minel ummeh! Es-Selāmu ‘alejke jā men bezele nefsehu fī ridāil eimme, fī nusretil ‘itretit-tāhirīn, vel āhizu bi sārihim minel ‘isābetil mel‘ūnetil fāhire! Fe džezākallāhu ‘anin-nebijj, ve ‘an ehli bejtihi ‘alejhimus-selām.
Mir tebi, s kojim je zadovoljan Poslanik odabrane i razdjelitelj Dženneta i Vatre, i uklonitelj tuge i brige, stojeći na stepenu do kojeg nije stigao niko iz ummeta! Mir tebi koji si žrtvovao svoj život na putu zadovoljstva Imama, pomažući čistu porodicu (Poslanikovu), i koji ih je ostavio nad prokletima i oholima! Neka te Allah nagradi u ime Vjerovjesnika i njegove časne porodice, mir njima.
[1] Biharu-l-envar, sv. 45, str. 350.
[2] El-Garat, sv. 2, str. 517.
[3] Biharu-l-envar, sv. 45, str. 350.
[4] Biharu-l-envar, sv. 45, str. 351.
[5] Revdatu-s-safa, sv. 3, str. 208.
[6] El-Garat, sv. 2, str. 797.
[7] Ensabu-l-ešraf, sv. 5, str. 333.
[8] Dar Karbala će gozašt, str. 776.
[9] Biharu-l-envar, sv. 45, str. 385.
