Šabanska hutba predstavlja govor Allahova Poslanika, s.a.v.a., o uzvišenim vrijednostima mjeseca Ramazana. Održana posljednjeg petka mjeseca Šabana, poznata kao Šabanska hutba, nosi dobrobiti posta i pripreme za dolazak blagoslovljenog mjeseca.
U ovom obraćanju Allahov Poslanik, s.a.v.a., poziva na brigu o potčinjenima i potrebitima, uzdržavanje od loših pogleda, pažljivo čuvanje sluha i jezika, učestalo učenje Kur'ana, donošenje salavata i prisjećanje na Sudnji dan.Posebno istaknute poruke ove hutbe su izrazi poput “Ramazan je mjesec poziva u Allahove goste” i “San postača je ibadet”.
Na kraju hutbe, Allahov Poslanik, s.a.v.a., odgovarajući na pitanje Imama Alija, a.s., ističe da je ‘uzdržavanje od grijeha najbolji čin u mjesecu Ramazanu’, a zatim mu najavljuje njegov šehadet u ovom svetom mjesecu.
Šabansku hutbu prenosi Imam Rida, a.s., s lancem vjerodostojnih prenosilaca koji, preko prethodnih Imama, vodi do Imama Alija, a.s. Pored toga što se navodi u hadiskim zbirkama, hutba je objavljena i kao zasebno djelo, popraćeno prijevodom i tumačenjem.
Izvori Šabanske hutbe
Šabansku hutbu prenosi Imam Rida, a.s., s lancem prenosilaca koji, preko njegovih očeva, vodi do Imama Alija, a.s., i Allahova miljenika, Muhammeda, s.a.v.a.[1]
Najstariji poznati izvor ove hutbe nalazi se u djelu Fedā’ilu emīril mu’minīn, a.s., autora Ibn ‘Ukde el-Kufija (umro 332. h.g.),[2] čime se potvrđuje njena autentičnost i historijska utemeljenost.
Pored ovog djela, hutba je zabilježena i u brojnim značajnim islamskim knjigama, među kojima se ističu: ‘Ujūnu ahbārir-Ridā, a.s.[3], El-Emālī od Šejha Sadūka[4], Ikbālul-a‘māl[5], od sejjid Ibn Tāvūsa, dok Šejh Abbas Komī prenosi njen veći dio u svom poznatom djelu Mefātīhul-džinān, u poglavlju o vrlinama mjeseca Ramazana, preuzimajući je iz El-Emālī Šejha Saduka i dokazujući njen lanac prenosilaca vjerodostojnim.[6]
Pouke Šabanske hutbe
Poslanik, s.a.v.a., započinje hutbu ističući veličinu i značaj mjeseca Ramazana, a zatim naglašava sljedeće aspekte koje treba posebno njegovati i poštovati u ovom mjesecu:
- nagrada za post i druge ibadete u mjesecu Ramazanu
- naglašavanje važnosti nepropuštanja prilike za traženje oprosta i Božije milosti
- otvaranje kapija Božije milosti
- okivanje šejtana u lance
- poštivanje etike posta
- iskazivanje pažnje i brige prema siročadi
- milostivost prema djeci
- kontrolisanje jezika, sluha i pogleda
- uvažavanje i poštovanje starijih
- iskreno i skrušeno upućivanje dova Bogu
- duge i predane sedžde
- sjećanje na glad i žeđ Sudnjeg dana
- briga za podređene, one u potrebi, starije i djecu
- održavanje rodbinskih veza
- davanje iftara, makar i s pola hurme ili gutljajem vode
- posebna pažnja prema namazu, pokajanju, dovi i traženju oprosta
- učenje Kur’ana
- česta donošenja salavata
- izbjegavanje uznemiravanja ljudi
- ljubaznost i lijepo ophođenje prema svima
Na kraju hutbe, Imam Ali, a.s., upitao je Allahova Poslanika, s.a.v.a., koje je najbolje djelo u mjesecu Ramazanu, a Poslanik, s.a.v.a., odgovorio je da je ‘bogosvjesnost i izbjegavanje grijeha’ najvrijedniji čin u ovom blagoslovljenom mjesecu.
Potom, dok su mu suze tekle niz lice, Poslanik, s.a.v.a., otkrio je Imamu Aliju, a.s., vijest o njegovom šehadetu u ovom mjesecu. Tom prilikom, Poslanik, s.a.v.a., nije samo ispunio svoju dužnost obavještavanja, već je i istakao Imama Alija, a.s., govoreći o njegovim neizmjernim vrlinama. Podsjetio je da je negiranje Imama Alija, a.s., u suštini negiranje samog poslanstva Allahovog Vjerovjesnika, s.a.v.a., te da su njegove zapovijedi i zabrane jednako važne i nepogrešive kao i Poslanikove.[7]
Tekst hutbe
أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَيْكُمْ شَهْرُ اللهِ بِالْبَرَكَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ
“O ljudi! Uistinu, u susret vam ide Allahov mjesec sa blagoslovom i milošću i oprostom!”
شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ وَ أَيَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَيَّامِ وَ لَيَالِيهِ أَفْضَلُ اللَّيَالِى وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ
“To je mjesec koji je kod Allaha najbolji. Dani njegovi su najbolji dani, noći njegove su najbolje noći, a sati njegovi su najbolji sati.”
هُوَ شَهْرٌ دُعِيتُمْ فِيهِ إِلَى ضِيَافَةِ اللهِ وَ جُعِلْتُمْ فِيهِ مِنْ أَهْلِ كَرَامَةِ اللهِ
“Ovo je mjesec u kojem ste pozvani u goste kod Allaha, i određeni ste za one kojima će On počast ukazati.”
أَنْفَاسُكُمْ فِيهِ تَسْبِيحٌ وَ نَوْمُكُمْ فِيهِ عِبَادَةٌ وَ عَمَلُكُمْ فِيهِ مَقْبُولٌ وَ دُعَاؤُكُمْ فِيهِ مُسْتَجَابٌ
“Vaše udisanje i izdisanje u njemu je slavljenje Allaha (tesbih), vaš san u njemu je ibadet, djela vaša su u njemu primljena, a vaše dove u njemu uslišene.”
فَاسْأَلُوا اللهَ رَبَّكُمْ بِنِيَّاتٍ صَادِقَةٍ وَ قُلُوبٍ طَاهِرَةٍ أَنْ يُوَفِّقَكُمْ لِصِيَامِهِ وَ تِلَاوَةِ كِتَابِهِ
“ Zato od Allaha, Gospodara svoga, tražite iskrenim nijjetima i čistim srcima da vas pomogne u postu i učenju knjige Njegove.”
فَإِنَّ الشَّقِىَّ مَنْ حُرِمَ غُفْرَانَ اللهِ فِى هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِيمِ
“Uistinu je nesretan onaj kojem je uskraćen oprost Allahov u ovom velikom mjesecu.”
وَ اذْكُرُوا بِجُوعِكُمْ وَ عَطَشِكُمْ فِيهِ جُوعَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ عَطَشَهُ
“I sjetite se svojom glađu i žeđi u ovom mjesecu gladi i žeđi Sudnjega dana!”
وَ تَصَدَّقُوا عَلَى فُقَرَائِكُمْ وَ مَسَاكِينِكُمْ وَ وَقِّرُوا كِبَارَكُمْ وَ ارْحَمُوا صِغَارَكُمْ وَ صِلُوا أَرْحَامَكُمْ
“I dijelite siromasima i potrebitima! I poštujte starije svoje i budite milostivi prema mladima svojim i održavajte rodbinske veze!”
وَ احْفَظُوا أَلْسِنَتَكُمْ وَ غُضُّوا عَمَّا لَا يَحِلُّ النَّظَرُ إِلَيْهِ أَبْصَارَكُمْ وَ عَمَّا لَا يَحِلُّ الْإِسْتِمَاعُ إِلَيْهِ أَسْمَاعَكُمْ
“I čuvajte jezike svoje, i oborite poglede od onoga što nije dozvoljeno očima vašim, i začepite uši svoje od onoga što nije dozvoljeno slušati!”
وَ تَحَنَّنُوا عَلَى أَيْتَامِ النَّاسِ يُتَحَنَّنْ عَلَى أَيْتَامِكُمْ
“I budite blagi i saosjećajni prema siročadi drugih, kako bi se i prema vašoj siročadi odnosili istom blagošću!”
وَ تُوبُوا إِلَى اللهِ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَ ارْفَعُوا إِلَيْهِ أَيْدِيَكُمْ بِالدُّعَاءِ فِى أَوْقَاتِ صَلَاتِكُمْ فَإِنَّهَا أَفْضَلُ السَّاعَاتِ
“Tražite oprost od Allaha za grijehe svoje i podignite ruke s dovom u vremenima namaza vaših, jer su to najbolja vremena!”
يَنْظُرُ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهَا بِالرَّحْمَةِ إِلَى عِبَادِهِ يُجِيبُهُمْ إِذَا نَاجَوْهُ وَ يُلَبِّيهِمْ إِذَا نَادَوْهُ وَ يُعْطِيهِمْ إِذَا سَأَلُوهُ وَ يَسْتَجِيبُ لَهُمْ إِذَا دَعَوْهُ
“U njemu Allah, dž.š., robove Svoje obasipa milošću, i odgovara im kada Ga zovu, i odaziva im se kada Ga dozivaju, i daje im kada Ga upitaju, i uslišava im kada Mu upute dove.”
أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَنْفُسَكُمْ مَرْهُونَةٌ بِأَعْمَالِكُمْ فَفُكُّوهَا بِاسْتِغْفَارِكُمْ وَ ظُهُورَكُمْ ثَقِيلَةٌ مِنْ أَوْزَارِكُمْ فَخَفِّفُوا عَنْهَا بِطُولِ سُجُودِكُمْ
“O ljudi! Zaista su duše vaše zalog djela vaših. Oslobodite ih svojim traženjem oprosta. Leđa vaša su natovarena teškim teretom, pa ublažite tu težinu dugim sedždama svojim.”
وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ أَقْسَمَ بِعِزَّتِهِ أَنْ لَا يُعَذِّبَ الْمُصَلِّينَ وَ السَّاجِدِينَ وَ أَنْ لَا يُرَوِّعَهُمْ بِالنَّارِ يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ
“Znajte da se Allah kune Svojom veličinom da neće kazniti one koji klanjaju i čine sedždu, niti će ih uplašiti džehennemskom vatrom na Dan kada će se svi ljudi dići pred Gospodarom svjetova.”
أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ فَطَّرَ مِنْكُمْ صَائِمًا مُؤْمِنًا فِى هَذَا الشَّهْرِ كَانَ لَهُ بِذَلِكَ عِنْدَ اللهِ عِتْقُ نَسَمَةٍ وَ مَغْفِرَةٌ لِمَا مَضَى مِنْ ذُنُوبِهِ
“O ljudi! Ko od vas ugosti postača vjernika iftarom u ovom mjesecu, kod Allaha će imati nagradu oslobođena roba i oprost za ono što je prošlo od grijeha njegovih.”
قِيلَ: يَا رَسُولَ اللهِ فَلَيْسَ كُلُّنَا يَقْدِرُ عَلَى ذَلِكَ
Rekoše: “O Allahov Poslaniče! Nismo svi u mogućnosti tako postupiti!”
فَقَالَ صَلَی اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ: اِتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ اتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشَرْبَةٍ مِنْ مَاءٍ
Poslanik, s.a.v.a. odgovori: “Čuvajte se Vatre pa čak i polovinom jedne hurme, čuvajte se Vatre, makar i gutljajem vode.”
أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ حَسَّنَ مِنْكُمْ فِى هَذَا الشَّهْرِ خُلُقَهُ كَانَ لَهُ جَوَازًا عَلَى الصِّرَاطِ يَوْمَ تَزِلُّ فِيهِ الْأَقْدَامُ
“O ljudi! Onaj koji uljepša svoje ponašanje u ovom mjesecu, dobit će dozvolu za prolazak preko Sirata onog Dana kada će noge posrtati.”
وَ مَنْ خَفَّفَ فِى هَذَا الشَّهْرِ عَمَّا مَلَكَتْ يَمِينُهُ خَفَّفَ اللهُ عَلَيْهِ حِسَابَهُ وَ مَنْ كَفَّ فِيهِ شَرَّهُ كَفَّ اللهُ عَنْهُ غَضَبَهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ
“I onome koji olahko uzme ono što ima u rukama, Allah će olahko uzeti račun na Sudnjem danu. A ko u ovom mjesecu spriječi zlo svoje, udaljit će Allah srdžbu Svoju u danu kada Ga susretne.”
وَ مَنْ أَكْرَمَ فِيهِ يَتِيمًا أَكْرَمَهُ اللهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ
“A ko ugosti siroče u njemu, ugostit će Allah njega u danu kada Ga susretne.”
وَ مَنْ وَصَلَ فِيهِ رَحِمَهُ وَصَلَهُ اللهُ بِرَحْمَتِهِ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ قَطَعَ فِيهِ رَحِمَهُ قَطَعَ اللهُ عَنْهُ رَحْمَتَهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ
“A ko sastavi raskinute rodbinske veze u njemu, sastavit će Allah njega sa Svojom milošću u danu kada Ga susretne. A ko raskine rodbinske veze u njemu, raskinut će Allah od njega milost Svoju u danu kada Ga susretne.”
وَ مَنْ تَطَوَّعَ فِيهِ بِصَلَاةٍ كَتَبَ اللهُ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ وَ مَنْ أَدَّى فِيهِ فَرْضًا كَانَ لَهُ ثَوَابُ مَنْ أَدَّى سَبْعِينَ فَرِيضَةً فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الشُّهُورِ
“A ko dobrovoljno obavi namaz u ovom mjesecu, Allah će mu zapisati oslobođenje od Vatre. A ko u njemu izvrši farz, imat će nagradu kao da je obavio sedamdeset farzova u drugim mjesecima.”
وَ مَنْ أَكْثَرَ فِيهِ مِنَ الصَّلَاةِ عَلَىَّ ثَقَّلَ اللهُ مِيزَانَهُ يَوْمَ تَخِفُّ الْمَوَازِينُ
“A ko uveća donošenje salavata na mene u njemu, Allah će mu prevagnuti vagu dobrih djela onoga dana kada će olakšati mnoge vage.”
وَ مَنْ تَلَا فِيهِ آيَةً مِنَ الْقُرْآنِ كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ فِى غَيْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ
“A ko prouči u ovom mjesecu samo jedan ajet iz Kur'ana, imat će nagradu kao da je proučio cijeli Kur'an u drugim mjesecima.”
أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَبْوَابَ الْجِنَانِ فِى هَذَا الشَّهْرِ مُفَتَّحَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُغَلِّقَهَا عَنْكُمْ
“O ljudi! Uistinu su vrata Dženneta u ovom mjesecu otvorena, pa zatražite od Gospodara svoga da ih ne zatvori pred vama.”
وَ أَبْوَابَ النِّيرَانِ مُغَلَّقَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُفَتِّحَهَا عَلَيْكُمْ وَ الشَّيَاطِينَ مَغْلُولَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُسَلِّطَهَا عَلَيْكُمْ
“A vrata Džehennema su zatvorena, pa molite Gospodara svoga da vam ih ne otvori. Šejtani su svezani, pa zatražite od Gospodara svoga da ne ovladaju vama.”
قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ، فَقُمْتُ، فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللهِ مَا أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِى هَذَا الشَّهْرِ؟ فَقَالَ: يَا أَبَا الْحَسَنِ أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِى هَذَا الشَّهْرِ الْوَرَعُ عَنْ مَحَارِمِ اللهِ
Kazao je Zapovjednik pravovjernih: “Ustao sam i pitao: ‘O Allahov Poslaniče! Koje je najbolje djelo u ovom mjesecu?’” Poslanik je kazao: “O, oče Hasanov! Najbolje djelo u ovom mjesecu je suzdržavanje od onoga što je Allah strogo zabranio.”
فَقَالَ: یَا عَلِیُّ! أَبْکِي لِمَا یُسْتَحَلُّ مِنْكَ فِی هَذَا الشَّهْرِ کَأَنِّی بِكَ وَ أَنْتَ تُصَلِّی لِرَبِِّكَ وَ قَدِ انْبَعَثَ أَشْقَی الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ شَقِیقُ عَاقِرِ نَاقَةِ ثَمُودَ فَضَرَبَكَ ضَرْبَةً عَلَی قَرْنِكَ فَخَضَبَ مِنْهَا لِحْیتَكَ
Potom, s.a.v.a., kaza: “O, Ali! Plačem zbog onoga što će biti učinjeno protiv tebe u ovom mjesecu. Kao da te sada vidim dok obavljaš molitvu svome Gospodaru, kad će se pojaviti najnesretniji od prvih i posljednjih – brat onoga koji je zaklao devu plemena Semud – udarit će te po glavi, pa će ti krv iz rane obojiti bradu.”
قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ: فَقُلْتُ یَا رَسُولَ اللهِ! وَ ذَلِكَ فِی سَلَامَةٍ مِنْ دِینِی؟! فَقَالَ: فِی سَلَامَةٍ مِنْ دِینِكَ
Nastavi Vođa pravovjernih: “Pa sam upitao: ‘O, Poslaniče Allahov! Hoće li biti moja vjera očuvana?’ On, s.a.v.a., odgovori: ‘Tvoja vjera će ostati očuvana.’”
ثُمَّ قَالَ: یَا عَلِیُّ! مَنْ قَتَلَكَ فَقَدْ قَتَلَنِی، وَ مَنْ أَبْغَضَكَ فَقَدْ أَبْغَضَنِی، وَ مَنْ سَبَّكَ فَقَدْ سَبَّنِی، لِأَنَّكَ مِنِّی کَنَفْسِی، رُوحُكَ مِنْ رُوحِی، وَ طِینَتُكَ مِنْ طِینَتِی.
Potom kaza: “O, Ali! Ko tebe ubije, taj je, uistinu, i mene ubio; ko te zamrzi, uistinu, i mene je zamrzio, ko te vrijeđa, uistinu, i mene je uvrijedio, jer ti si od mene poput moje vlastite duše. Tvoj duh je od mog duha, i tvoja glina je od moje gline.”
إِنَّ اللهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی خَلَقَنِی وَ إِیَّاكَ وَ اصْطَفَانِی وَ إِیَّاكَ وَ اخْتَارَنِی لِلنُّبُوَّةِ وَ اخْتَارَكَ لِلْإِمَامَةِ فَمَنْ أَنْکَرَ إِمَامَتَكَ فَقَدْ أَنْکَرَ نُبُوَّتِی.
Zaista, Allah, Blagoslovljeni i Uzvišeni, stvorio je mene i tebe, odabrao nas je; mene je odabrao za vjerovjesništvo, a tebe za imamet i vođstvo. Stoga, ko porekne tvoj imamet, taj je porekao moje vjerovjesništvo.
یَا عَلِیُّ! أَنْتَ وَصِیِّی وَ أَبُو وُلْدِی وَ زَوْجُ ابْنَتِی وَ خَلِیفَتِی عَلَی أُمَّتِی فِی حَیَاتِی وَ بَعْدَ مَوْتِی. أَمْرُكَ أَمْرِی وَ نَهْیُكَ نَهْیِی.
“O, Ali! Ti si moj oporučni nasljednik, otac moje djece, muž moje kćeri i moj nasljednik među mojim ummetom, i za mog života i nakon moje smrti. Tvoja naredba je moja naredba, a tvoja zabrana je moja zabrana.”
أُقْسِمُ بِالَّذِی بَعَثَنِی بِالنُّبُوَّةِ وَ جَعَلَنِی خَیْرَ الْبَرِیَّةِ إِنَّكَ لَحُجَّةُ اللهِ عَلَی خَلْقِهِ وَ أَمِینُهُ عَلَی سِرِّهِ وَ خَلِیفَتُهُ عَلَی عِبَادِهِ
“Kunem se Onim koji me poslao s vjerovjesništvom i učinio me najboljim stvorenjem, uistinu si ti Allahov dokaz nad Njegovim stvorenjima, Njegov pouzdanik nad Njegovom tajnom i Njegov namjesnik nad Njegovim robovima.”[8]
[1]) Fedā’ilu emīril mu’minīn, a.s., str. 133.; ‘Ujūnu ahbārir-Ridā, a.s., sv. 1, str. 295.
[2]) Fedā’ilu emīril mu’minīn, a.s., str. 133 – 135.
[3]) ‘Ujūnu ahbārir-Ridā, a.s., sv. 1, str. 295-297.
[4]) El-Emālī, str. 93-96.
[5]) Ikbālul-a‘māl, sv. 1, str. 2-3.
[6]) Mefātīhul-džinān, poglavlje o vrijednostima blagoslovljenog mjeseca Ramazana
[7]) ‘Ujūnu ahbārir-Ridā, a.s., sv. 1, str. 297.
[8]) ‘Ujūnu ahbārir-Ridā, a.s., sv. 1, str. 295-297.
